Thành công của cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031

PGS.TS Lê Minh Thông - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội

PV: Ông đánh giá như thế nào về kết quả tổng thể của cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp vừa qua?

PGS.TS Lê Minh Thông: Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 diễn ra ngày 15/3/2026 đã thành công hết sức tốt đẹp, thật sự là ngày hội non sông. Thành công của cuộc bầu cử lần này có thể nhận thấy trên nhiều phương diện từ tổ chức, quy trình đến kết quả thực chất.

Trước hết, về quy mô và sức lan tỏa của ngày bầu cử. Đây là cuộc bầu cử có quy mô rất lớn, được tổ chức đồng loạt tại 72.195 khu vực bỏ phiếu trên cả nước. Tổng số cử tri của cả nước là hơn 76,5 triệu người và tính đến 20 giờ ngày 15/3/2026, số cử tri đã tham gia bỏ phiếu đạt tỷ lệ 99,68%. Đây là con số rất ấn tượng. Trong khoa học chính trị, tỷ lệ người dân trong độ tuổi tham gia bỏ phiếu là một trong những chỉ số quan trọng nhất để đo lường tính dân chủ của một cuộc bầu cử. Ở Việt Nam chúng ta, các cuộc bầu cử trước đây cũng như cuộc bầu cử lần này đã thể hiện điều đó một cách rất thuyết phục.

Thứ hai, tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu đặc biệt cao trong cuộc bầu cử lần này chứng tỏ sự đồng tình cao của Nhân dân khi Quốc hội khóa XV chủ động rút ngắn nhiệm kỳ để tổ chức bầu cử sớm hơn thường lệ, tạo sự tương thích về thời gian giữa Đại hội Đảng và bầu cử đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND các cấp. Lý do cốt lõi là cần rút ngắn khoảng cách thời gian giữa Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng và kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa mới, nhằm kịp thời kiện toàn nhân sự cấp cao, đảm bảo tính đồng bộ và liên thông của đội ngũ cán bộ chủ chốt trong các cơ quan Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội.

Thứ ba, cử tri đi bầu cử đạt tỷ lệ rất cao được ghi nhận ở tất cả các địa phương, các đơn vị bầu cử trong cả nước thể hiện tính bao phủ và đồng đều trên toàn quốc. Điều tôi đặc biệt ấn tượng là không chỉ có các địa phương đồng bằng, đô thị mà ngay cả những vùng khó khăn, biên giới, hải đảo cũng đạt tỷ lệ bỏ phiếu rất cao. Nhiều địa phương đạt tỷ lệ gần tuyệt đối như tỉnh Hà Tĩnh 99,99%, tỉnh Lai Châu 99,97%, tỉnh Tuyên Quang 99,96%, tỉnh Điện Biên 99,91%. Đặc biệt, tỉnh Lào Cai và thành phố Huế là 02 trong 34 địa phương đạt 100% cử tri đi bầu. Điều này cho thấy người dân Việt Nam dù ở bất cứ đâu từ đô thị, đồng bằng đến miền núi, hải đảo luôn giàu lòng yêu nước, tự hào dân tộc, luôn tin tưởng vào Đảng và Nhà nước, có nhận thức chính trị cao, trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Đồng thời, tỷ lệ 99,68% cử tri tham gia bầu cử cũng cho thấy công tác chuẩn bị, tuyên truyền và tổ chức bầu cử được triển khai bài bản đúng pháp luật, đồng đều từ Trung ương đến cơ sở.

Thứ tư, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đã thật sự là ngày hội của toàn dân, ngày hội non sông, diễn ra trong không khí phấn khởi, tự hào của các tầng lớp nhân dân. Có thể thấy trong ngày bầu cử cả đất nước rợp cờ, hoa, băng rôn, khẩu hiệu chào mừng ngày hội non sông. Thực tiễn cho thấy, trong ngày bầu cử các thế hệ cử tri từ các cụ già trên 100 tuổi, các vị lão thành cách mạng, các chiến sĩ lực lượng vũ trang, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trên tất cả lĩnh vực kinh tế – xã hội đến các đoàn viên thanh niên, các cử tri lần đầu đến tuổi tham gia bầu cử đều tràn đầy không khí vui tươi, phấn khởi và tin tưởng, lan tỏa tinh thần trách nhiệm trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân tham gia xây dựng, củng cố Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Điều này cho thấy thế trận lòng dân trong bối cảnh ngày nay tiếp tục được tăng cường, củng cố, tạo nền tảng vững chắc cho dân tộc ta bước vào kỷ nguyên mới, vượt qua mọi khó khăn, thách thức, phấn đấu vì một Việt Nam thịnh vượng, hùng cường.

PV: Theo ông, những điểm nổi bật nhất của cuộc bầu cử lần này so với các nhiệm kỳ trước là gì?

PGS.TS Lê Minh Thông: Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 là một sự kiện chính trị - pháp lý đặc biệt quan trọng để hình thành các thiết chế nhà nước có trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo và dẫn dắt quá trình tổ chức thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Cuộc bầu cử ngày 15/3/2026 được tiến hành trong một thời điểm mang tính bước ngoặt lịch sử, đánh dấu sự khởi đầu của kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Do vậy, cuộc bầu cử lần này có nhiều điểm nổi bật so với các cuộc bầu cử trước đây.

Trước hết, sự đặc biệt của cuộc bầu cử lần này là sự kiện chính trị, pháp lý lớn nhất để thực thi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Đại hội XIV đã xác định mục tiêu đưa đất nước trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Do đó, Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 -2031 chính là bộ máy tổ chức nhân sự chủ chốt, là những người cầm lái con tàu thể chế để đưa các mục tiêu này về đích đúng lộ trình.

Trong kỷ nguyên mới, yêu cầu về đột phá thể chế được đặt lên hàng đầu. Văn kiện Đại hội XIV đã nhấn mạnh thể chế là một trong ba đột phá chiến lược cần được đẩy mạnh ở tầm cao mới. Cuộc bầu cử ngày 15/3/2026 có ý nghĩa đặc biệt vì nó quyết định chất lượng của cơ quan lập pháp - nơi sẽ trực tiếp rà soát, sửa đổi và xây dựng hệ thống pháp luật nhằm "khơi thông và phát huy mọi nguồn lực. Khác với các nhiệm kỳ trước, Quốc hội khóa XVI không chỉ làm nhiệm vụ xây dựng luật pháp theo hướng quản lý, mà phải chuyển mạnh sang hướng kiến tạo phát triển. Những đại biểu được bầu lần này mang trọng trách xây dựng một khung khổ pháp lý đủ rộng, đủ linh hoạt để thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo - những động cơ tăng trưởng chính của Việt Nam trong những năm tới. Cuộc bầu cử lần này đã lựa chọn được 500 đại biểu Quốc hội thật sự đáp ứng các tiêu chuẩn, có phẩm chất, năng lực ngang tầm nhiệm vụ, trọng trách của Quốc hội.

Thứ hai, cuộc bầu cử diễn ra trong bối cảnh toàn hệ thống chính trị thực hiện cuộc cách mạng về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy. Sự ra đời của mô hình chính quyền địa phương 02 cấp đã làm thay đổi sâu sắc vai trò của đại biểu dân cử. Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, cấp xã có vai trò ngày càng to lớn trong quản trị địa phương theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm. Đặc biệt, HĐND cấp xã giờ đây không còn là cấp hành chính thấp nhất theo nghĩa thụ động, mà trở thành trung tâm giải quyết các vấn đề an sinh xã hội và hạ tầng tại chỗ. Điều này có ý nghĩa cực kỳ quan trọng vì nó đòi hỏi cuộc bầu cử phải lựa chọn được những đại biểu có năng lực quản trị thực tế, am hiểu công nghệ để vận hành bộ máy tinh gọn nhưng hiệu quả cao.

Thứ ba, cuộc bầu cử lần này được tiến hành sớm hơn so với các thông lệ trước đây. Việc rút ngắn nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV cho phép tổ chức cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 ngay sau thành công rất tốt đẹp của Đại hội lần thứ XIV của Đảng, tạo sự đồng bộ hóa thể chế tổ chức Đảng và tổ chức nhà nước, sớm kiện toàn cơ cấu nhân sự, các chức danh lãnh đạo trong bộ máy nhà nước ở Trung ương và địa phương, tạo thuận lợi cho triển khai tổ chức thực hiện các quyết sách phát triển đất nước đã được Đại hội XIV thông qua. Việc tổ chức bầu cử sớm hơn thông lệ được tiến hành rất khẩn trương dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ của các cấp ủy Đảng, Hội đồng Bầu cử quốc gia, các cấp chính quyền và sự vào cuộc tích cực của cả hệ thống chính trị, sự ủng hộ của Nhân dân. Do vậy, mọi hoạt động trong quá trình tổ chức bầu cử đều tuân thủ nghiêm các quy định của Luật Bầu cử, đảm bảo dân chủ, công bằng và minh bạch.

Thứ tư, cuộc bầu cử nhiệm kỳ này được tổ chức theo các quy định của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội dồng nhân dân (sửa đổi, bổ sung) vừa mới được Quốc hội khóa XV thông qua, tạo khuôn khổ pháp lý thuận lợi hơn cho các hoạt động bầu cử. Ngày 24/6 2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND năm 2025 với các điểm mới nổi bật như: Rút ngắn thời gian bầu cử thêm, bầu cử xuống còn 7 ngày (trước đây là 15 ngày), công bố kết quả chậm nhất 10 ngày (trước đây là 20 ngày); Hiện đại hóa vận động bầu cử, cho phép tiếp xúc cử tri trực tiếp kết hợp với trực tuyến để tăng tương tác, phù hợp với chuyển đổi số; Đổi mới tổ chức bầu cử, bổ sung chức danh thư ký cho Ủy ban/Ban bầu cử, tăng cường thành phần đại diện Đoàn ĐBQH vào Ủy ban bầu cử cấp tỉnh. Rút ngắn thời gian xử lý khiếu nại về kết quả bầu cử chậm nhất là 03 ngày so với 05 ngày trước đây; Cho phép Hội đồng Bầu cử quốc gia chủ động điều chỉnh thời gian và hướng dẫn khắc phục các vướng mắc khi phát sinh… Những sửa đổi, bổ sung một số quy định của Luật Bầu cử đã đảm bảo cho công tác tổ chức bầu cử phù hợp hơn với thực tiễn, vừa đảm bảo các nguyên tắc dân chủ trong bầu cử vừa hiện đại hóa quy trình bầu cử, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số.

Thứ năm, cuộc bầu cử diễn ra trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên khắp các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội và do vậy công nghệ số được áp dụng trong hầu hết các khâu của công tác bầu cử. Việc ứng dụng công nghệ số trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khá XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 ngày 15/3/2026 đã đem lại những kết quả tích cực, nổi bật là tăng tính thuận tiện cho cử tri, nâng cao tính công khai, minh bạch và bảo đảm độ chính xác trong tổ chức bầu cử. Thông qua VNeID, cử tri có thể tra cứu khu vực bỏ phiếu, danh sách người ứng cử và thực hiện một số thủ tục liên quan đến nơi bỏ phiếu; tại nhiều địa phương, thông tin bầu cử còn được tích hợp trên bản đồ số, mã QR, sổ tay cử tri điện tử, giúp người dân dễ tiếp cận, dễ tra cứu và dễ thực hiện quyền công dân hơn. Đồng thời, việc khai thác dữ liệu dân cư và các phần mềm nghiệp vụ đã hỗ trợ tốt hơn cho công tác lập, rà soát danh sách cử tri, cập nhật thông tin, tổng hợp báo cáo và bảo đảm an toàn hệ thống. Nhờ đó, công tác bầu cử được tổ chức khoa học hơn, minh bạch hơn, chính xác hơn và hiện đại hơn, góp phần quan trọng vào thành công chung của ngày bầu cử.

PV: Công nghệ số đã được áp dụng mạnh mẽ trong các hoạt động bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND lần này. Theo ông, đây có phải là một trong những đặc điểm nổi bật đáng chú ý của kỳ bầu cử này?

PGS.TS Lê Minh Thông: Như tôi đã nêu, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 ngày 15/3/2026 đã tạo nên một bước tiến mới rất đáng ghi nhận trong tổ chức và vận hành nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Nếu như trước đây, nhiều khâu của công tác bầu cử chủ yếu được thực hiện theo phương thức thủ công, phân tán, phụ thuộc nhiều vào giấy tờ và xử lý trực tiếp tại cơ sở, thì trong kỳ bầu cử vừa qua, các hệ thống công nghệ số phục vụ bầu cử đã được triển khai và vận hành trên phạm vi cả nước, góp phần làm cho quá trình chuẩn bị, tổ chức và phục vụ cử tri trở nên đồng bộ, khoa học, chính xác và hiện đại hơn. Đây không chỉ là sự đổi mới về kỹ thuật tổ chức bầu cử, mà còn là biểu hiện cụ thể của quá trình chuyển đổi số quốc gia đang đi vào những lĩnh vực cốt lõi của đời sống chính trị - pháp lý, qua đó nâng cao chất lượng thực thi quyền làm chủ của Nhân dân.

Hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ số vào các hoạt động bầu cử có thể khái quát ở những điểm sau:

Một là, công nghệ số đã làm cho cử tri tiếp cận thông tin bầu cử dễ dàng, nhanh và chính xác hơn. Hệ thống số phục vụ bầu cử cho phép người dân theo dõi thông tin chính thống trên Cổng Thông tin bầu cử quốc gia, theo dõi tiến trình và kết quả theo thời gian thực; đồng thời trên VNeID, cử tri có thể tra cứu khu vực bỏ phiếu, xem danh sách người ứng cử, thậm chí gửi yêu cầu thay đổi nơi bỏ phiếu. Điều này giúp giảm đáng kể tình trạng thiếu thông tin, nhầm lẫn địa điểm, hoặc bị động trong thực hiện quyền bầu cử.

Hai là, công nghệ số góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch của bầu cử. Khi tiểu sử ứng cử viên, danh sách ứng cử, thông tin hướng dẫn và tiến độ bầu cử được công bố trên các cổng điện tử, ứng dụng số và nền tảng trực tuyến, cử tri có điều kiện tiếp cận thông tin đầy đủ hơn để lựa chọn. Một số địa phương như thành phố Hải Phòng mở chuyên mục riêng về bầu cử trên Cổng thông tin điện tử, công khai, minh bạch thông tin ứng cử viên; thành phố Hà Nội còn triển khai “Hòm thư số - Mặt trận lắng nghe ý kiến Nhân dân” để tiếp nhận phản ánh qua QR và đường dẫn trực tuyến.

Ba là, công nghệ số đã rút ngắn thời gian xử lý nghiệp vụ, tổng hợp số liệu và báo cáo, đồng thời giảm nguy cơ sai sót thủ công. Theo các nguồn chính thức, hệ thống quản lý công tác bầu cử đã số hóa toàn bộ quy trình nghiệp vụ, từ chuẩn bị, phân cấp, hiệp thương, lập danh sách ứng cử đến tổng hợp kết quả; hệ thống cũng tự động tổng hợp và thống kê số liệu từ các Ủy ban bầu cử các cấp về Hội đồng Bầu cử quốc gia. Vì vậy, việc báo cáo diễn biến trong ngày bầu cử và cập nhật tỷ lệ cử tri tham gia ở quy mô cả nước được thực hiện nhanh, kịp thời và tương đối đồng bộ.

Bốn là, công nghệ số giúp bảo đảm tốt hơn quyền bầu cử của công dân, nhất là trong quản lý dữ liệu cử tri và xử lý biến động dân cư. Việc khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng VNeID đã hỗ trợ tra cứu, cập nhật khu vực bỏ phiếu, xác thực thông tin cá nhân và phục vụ tổ chức bầu cử đúng quy định. Đây là một bước tiến rất đáng chú ý, vì bầu cử trong điều kiện dân cư dịch chuyển nhiều đòi hỏi dữ liệu phải chuẩn, sạch và kết nối tốt.

Năm là, công nghệ số đã đổi mới mạnh mẽ công tác tuyên truyền, tạo hiệu ứng lan tỏa xã hội tốt hơn, nhất là với giới trẻ và cư dân đô thị. Tỉnh Quảng Ninh sử dụng video ngắn, infographic, hình ảnh đồ họa và cả AI để truyền tải những nội dung vốn khô khan như quyền, nghĩa vụ cử tri hay quy trình bỏ phiếu; thành phố Hà Nội tích hợp bản đồ số tra cứu điểm bỏ phiếu trên iHanoi. Có thể nói, việc ứng dụng công nghệ số đã góp phần nâng cao tính minh bạch, thuận lợi cho cử tri và bảo đảm bầu cử diễn ra dân chủ, an toàn.

PV: Tỷ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu rất cao, điều này phản ánh nhận thức chính trị và trách nhiệm công dân của người dân như thế nào, thưa ông?

PGS.TS Lê Minh Thông: Câu hỏi này chạm đúng vào một trong những chiều cạnh sâu sắc nhất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, đó là mối quan hệ giữa người dân và Nhà nước. Tỷ lệ tham gia bỏ phiếu cao cho thấy niềm tin, ý thức chính trị của công dân được tăng lên.

Trong khoa học chính trị, tỷ lệ tham gia bầu cử được coi là một trong những chỉ số đo lường sức sống của nền dân chủ. Khi người dân tự nguyện đến điểm bỏ phiếu, họ đang thực thi một hành vi kép: vừa thực hiện quyền được Hiến pháp trao; vừa thực hiện nghĩa vụ, trách nhiệm công dân trước Tổ quốc thông qua lá phiếu của mình.

Như tôi đã phân tích trong các nội dung trên, tỷ lệ 99,68% cử tri trong danh sách đi bầu cử trong ngày 15/3/2026 là một chỉ số đặc biệt có ý nghĩa, qua đó cho thấy tuyệt đại đa số người dân đặt trọn niềm tin của mình vào chính quyền nhân dân, thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ của mình đối với Nhà nước pháp quyền XHCN của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng. Điều này cũng cho thấy người dân mong muốn được tham gia tích cực vào xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, bằng lá phiếu tự mình lựa chọn những người đủ đức, đủ tài, xứng đáng thay mặt mình gánh vác việc nước, việc dân.

Tỷ lệ cử tri đi bầu cử rất cao cũng cho thấy công tác lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy đảng, các cấp chính quyền, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị trong quá trình chuẩn bị và triển khai công tác bầu cử thật sự hiệu quả, đảm bảo công tác tổ chức bầu cử được triển khai đồng bộ, đúng pháp luật, đáp ứng tốt các đòi hỏi của thực tiễn. Sự tham gia đông đảo của Nhân dân trong các hoạt động bầu cử và tinh thần phấn khởi, nô nức đi bầu của cử tri cả nước đã thể hiện sinh động “ý Đảng, lòng dân” ngay trong sự kiện chính trị - pháp lý trọng đại này.

Tỷ lệ cử tri đi bầu đạt 99,68% cũng cho thấy, tầng sâu của con số này là những kỳ vọng, những mong muốn và những thông điệp mà cử tri cả nước, gửi đến các đại biểu được cử tri lựa chọn cần giữ đúng những cam kết đã hứa trước cử tri, nói đi đôi với làm, hành động quyết liệt vì lợi ích của đất nước, lợi ích của Nhân dân.

 PV: Công tác tổ chức bầu cử ở các địa phương được đánh giá ra sao về tính dân chủ, công khai và minh bạch, thưa ông?

PGS.TS Lê Minh Thông: Đây là câu hỏi trọng tâm, bởi trong khoa học quản lý công, tính dân chủ, công khai và minh bạch không phải là những khẩu hiệu, mà là những tiêu chí kỹ thuật có thể quan sát và đánh giá được qua từng khâu cụ thể trong quy trình tổ chức. Điều này được thể hiện qua các chiều cạnh sau đây:

Thứ nhất, tính dân chủ đã thể hiện từ quy trình hiệp thương đến ngày bỏ phiếu.

Dân chủ trong bầu cử không chỉ là quyền bỏ phiếu mà bắt đầu từ khâu lựa chọn người ứng cử. Lần này, việc giới thiệu người ứng cử được tiến hành công khai, minh bạch, dân chủ, đúng quy định, bảo đảm tính kế thừa, liên thông và đổi mới. Điều đáng ghi nhận là quy trình hiệp thương ba vòng có sự tham gia thực chất của cử tri tại nơi cư trú và nơi công tác. Đây là cơ chế dân chủ đại diện gắn với dân chủ trực tiếp, một đặc điểm riêng có của mô hình bầu cử ở Việt Nam mà không phải hệ thống chính trị nào cũng có.

Ở cấp địa phương, việc phân chia khu vực bỏ phiếu được thực hiện dân chủ, công khai, minh bạch, phù hợp với đặc điểm dân cư và điều kiện thực tiễn từng địa bàn. Đây không phải là việc làm mang tính hình thức khi ranh giới khu vực bỏ phiếu được xác định phù hợp với cộng đồng dân cư thực tế, người dân sẽ bầu cho những người mà họ thực sự biết và tin tưởng.

Ngoài ra, lần đầu tiên hội nghị tiếp xúc cử tri được phép tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến. Quy định này góp phần mở rộng không gian và phương thức tương tác giữa người ứng cử với cử tri, tăng cường khả năng tiếp cận thông tin bầu cử, bảo đảm tính công khai, minh bạch trong hoạt động vận động bầu cử. Đây chính là bước tiến thực chất trong dân chủ hóa quy trình vận động bầu cử.

Thứ hai, tính công khai thể hiện từ danh sách cử tri đến chương trình hành động của ứng cử viên.

Công khai thông tin là điều kiện tiên quyết để người dân có thể thực sự tự do lựa chọn có hiểu biết, đây là nguyên tắc căn bản trong lý thuyết dân chủ đại diện. Lần này, tính công khai được thể hiện ít nhất ở ba tầng: Tầng thứ nhất là danh sách cử tri. Danh sách cử tri được niêm yết công khai tại các địa điểm sinh hoạt cộng đồng và khu vực bỏ phiếu để người dân kiểm tra, đối chiếu theo đúng quy định. Tầng thứ hai là thông tin về ứng cử viên. Chương trình hành động của các ứng cử viên đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 được lan tỏa rộng rãi, giúp cử tri có thêm thông tin để cân nhắc, lựa chọn những người xứng đáng. Tầng thứ ba là truyền thông đại chúng. Công tác thông tin, truyền thông về bầu cử được tổ chức triển khai đồng bộ, kịp thời, với nội dung phong phú, hình thức đa dạng trên các phương tiện thông tin đại chúng từ Trung ương đến địa phương.

Tôi đặc biệt chú ý đến một điểm đột phá ở Thủ đô Hà Nội khi tổ chức các hội nghị trực tuyến quy mô lớn với hơn 18.000 đại biểu tham dự, tạo sự thống nhất cao từ thành phố đến cơ sở, đồng thời triển khai phần mềm quản lý bầu cử đến tận cấp xã. Đây là minh chứng cho thấy công khai hóa không chỉ hướng ra người dân mà còn hướng vào chính bộ máy tổ chức giúp cán bộ ở mọi cấp nắm thông tin đồng đều, tránh tình trạng thông tin bị nghẽn ở tầng trung gian.

Thứ ba, tính minh bạch thể hiện thông qua chuyển đổi số là bước đột phá thực chất nhất.

Trong ba tiêu chí, đây là chiều cạnh tôi đánh giá có bước tiến đột phá nhất so với các nhiệm kỳ trước. Thành phố Hồ Chí Minh là địa phương có số lượng cử tri đông nhất cả nước với gần 9,7 triệu người đã triển khai phần mềm quản lý cử tri kết nối trực tiếp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, giúp việc lập, rà soát và cập nhật danh sách cử tri được thực hiện nhanh chóng, chính xác và minh bạch. Nhờ đó, thông tin cử tri được chuẩn hóa, hạn chế tối đa sai sót, trùng lặp hoặc thiếu thông tin. Ứng dụng định danh điện tử VNeID cho phép công dân kiểm tra thông tin cá nhân, thẻ cử tri và khu vực bỏ phiếu một cách thuận tiện.

Từ góc độ khoa học quản lý công, đây là ứng dụng công nghệ phục vụ minh bạch hóa theo đúng nghĩa không phải số hóa hình thức, mà là dùng dữ liệu để loại trừ sai sót, gian lận và giúp người dân tự kiểm tra thông tin của chính mình. Khi mỗi công dân có thể chủ động xác minh tên mình trong danh sách cử tri qua điện thoại, quyền kiểm soát thông tin đã được trao về tay người dân đó là bản chất của minh bạch.

PV: Theo ông, cuộc bầu cử lần này đã đáp ứng được các yêu cầu về tiêu chuẩn đại biểu theo quy định pháp luật hay chưa?

PGS.TS Lê Minh Thông: Cần thấy rằng trong tất cả các cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND thì quyền ứng cử và đề cử luôn được tôn trọng đảm bảo theo đúng quy định của Hiến pháp và Luật Bầu cử. Đặc biệt, trong công tác giới thiệu người ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND thì công tác hiệp thương, lấy ý kiến cử tri nơi công tác, nơi cư trú đều tuân thủ các quy định của Đảng về công tác cán bộ, bám sát các tiêu chuẩn đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND được quy định trong Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Tổ chức chính quyền địa phương. Điều 22 Luật Tổ chức Quốc hội đã quy định rõ 05 tiêu chuẩn của đại biểu Quốc hội và 05 tiêu chuẩn này cũng được quy định cho đại biểu HĐND và là những tiêu chuẩn cứng phải được tuân thủ khi tiến hành công tác nhân sự giới thiệu người ứng cử để cử tri lựa chọn. Vì vậy, danh sách những người được chính giới thiệu để cử tri bầu làm đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND trong cuộc bầu cử ngày 15/3/2026 đều đáp ứng các tiêu chuẩn theo luật định. Ở đây, tôi xin nhấn mạnh mấy điểm sau:

Thứ nhất, tiêu chuẩn về phẩm chất chính trị và đạo đức. Luật quy định người ứng cử phải trung thành với Tổ quốc, có phẩm chất đạo đức tốt, liêm khiết và trung thực. Quá trình hiệp thương ba vòng do Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chủ trì đã lấy ý kiến nhận xét của cử tri nơi cư trú và nơi công tác đối với từng người ứng cử, qua đó bảo đảm sự đánh giá đa chiều về phẩm chất của ứng viên. Đây là cơ chế thẩm tra phẩm chất từ dưới lên có giá trị thực tiễn cao hơn việc chỉ xét hồ sơ hành chính đơn thuần.

Thứ hai, tiêu chuẩn về trình độ và năng lực. Luật yêu cầu đại biểu phải có trình độ và năng lực thực hiện nhiệm vụ. Cơ cấu người ứng cử lần này được điều chỉnh theo hướng tăng tỷ lệ đại biểu chuyên trách lên 145 người so với 133 người ở khóa trước, đồng thời tăng cường giới thiệu các nhà khoa học, chuyên gia, trí thức và doanh nhân tiêu biểu. Điều này cho thấy yêu cầu về năng lực không chỉ được chiếu theo quy định của Luật mà còn được nâng cao hơn so với quy định tối thiểu.

Thứ ba, tiêu chuẩn về tính đại diện và cơ cấu hợp lý. Luật Bầu cử quy định cụ thể tỷ lệ đại biểu nữ, đại biểu dân tộc thiểu số, đại biểu trẻ tuổi, đại biểu ngoài Đảng. Công tác chuẩn bị nhân sự đã chú trọng bảo đảm cơ cấu hợp lý theo đúng định hướng của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cân bằng giữa cơ cấu đại diện và tiêu chuẩn chất lượng với nguyên tắc xuyên suốt là không vì cơ cấu mà hạ thấp tiêu chuẩn.

Tuy nhiên, tôi muốn lưu ý thêm là: đáp ứng tiêu chuẩn pháp luật là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Thước đo cuối cùng của tiêu chuẩn đại biểu không nằm ở hồ sơ ứng cử hay kết quả hiệp thương mà nằm ở chất lượng hoạt động thực tế trong suốt nhiệm kỳ: chất lượng các phiên chất vấn, mức độ sâu sắc của những đóng góp lập pháp và sự gắn bó thực chất với cử tri, đó mới là phép kiểm chứng chứng minh cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại bieru Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đảm bảo đúng pháp luật và là ngày hội của toàn dân./.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Phạm Hồng (thực hiện)